ليكن اعمال زشت آنها به پيشگاه خداوند جبّار عرضه نگردد ، و در پيش روى خلايق پرده از كار آنها بر ندارند . پيش از آن كه سؤال از بندگان آغاز شود نور عرش ظاهر و زمين به نور پروردگار روشن مىگردد و نامه‌هاى اعمال نهاده مىشود و هر بنده‌اى يقين مىكند كه خداوند جبّار از بندگان سؤال مىكند و هر كس مىپندارد كه تنها از او سؤال مىشود و مقصود از تشكيل اين دادگاه دستگيرى و باز پرسى از اوست نه ديگرى . در اين هنگام خداوند جبّار به جبرئيل خطاب مىكند كه دوزخ را بياور ، جبرئيل به دوزخ مىگويد : اى جهنّم آفريننده و فرمانرواى خود را اجابت كن ، و او جهنّم را بر افروخته و خشمگين مىيابد ، جهنّم همين كه نداى جبرئيل را مىشنود به جوشش و فوران در مىآيد و به سوى خلايق نفس بر مىآورد ، و مردم طنين خشم و نفس كشيدن آن را مىشنوند ، و خازنان جهنّم خشمگين بر كسانى كه خدا را نافرمانى و با اوامر او مخالفت كرده‌اند به آنها هجوم مىبرند . بنابراين حال دل بندگان را در آن روز به خاطر آور و در قلب خود مجسّم كن كه چگونه دلهاى آنها از ترس و بيم پر مىشود و در حالى كه همه به جهنّم پشت مىكنند به زانو در مىآيند چنان كه خداوند فرموده است : وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً « 1 » ، و برخى به روى بعضى ديگر مىافتند و ستمگران و گنهكاران فرياد واى بر مىآورند ، و صدّيقان آواز نفسى نفسى ( خودم ، خودم ) سر مىدهند . در اين ميان جهنّم براى بار دوّم نفس بر مىآورد و خلايق بيم و هراسشان چند برابر مىشود و نيروشان سستى مىگيرد . مىپندارند كه گرفتار شده‌اند . سپس جهنّم سوّمين نفس را بر مىآورد و خلايق از شدّت ترس برو در مىافتند در حالى كه چشمهايشان باز مانده و مخفيانه با خشوع نگاه مىكنند . در اين موقع دلهاى ستمگران از جا كنده مىشود و به گلو مىرسد و همهء اهل سعادت و شقاوت عقل خود را از دست مىدهند . پس از اين خداوند به پيامبران خطاب مىكند : ما ذا أُجِبْتُمْ * ( چه پاسخى به شما دادند ) ؟ . مىگويم : از طريق خاصّه ( شيعه ) در اين باره علىّ بن ابراهيم به سند خود از ابى جعفر امام باقر عليه السّلام روايت كرده كه در مورد آيه : هذا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ « 2 » فرموده است : « هنگامى كه روز قيامت بر پا مىشود و مردم براى حساب محشور مىشوند و از مواقف هولناك روز قيامت مىگذرند و به عرصه محشر مىرسند ، خداوند جبّار پيوسته بر آنها نظر

--> ( 1 ) در آن روز هر امّتى را مىبينى ( از شدّت ترس و وحشت ) به زانو در آمده است . ( 2 ) مائده / 120 : امروز روزى است كه راستى راستگويان به آنها سود مىبخشد .